Zekan mı Var, Derdin Var!

Yıllar önce, Binet ve Weschler zeka ölçme kavramını geliştirdiler. Onlara göre zekâ, doğumla belirlenmiş, sabit ölçülebilir ve değişmez bir olguydu. kişinin IQ’ su (Intelligence Quotient) bazı standart testlerle bir kere ölçüldüğünde, belirli bir zekâ düzeyi saptanır ve bunun da sonsuza kadar değişmeden kalacağına inanılırdı.

Ancak, 1983 yılında psikolog Harward Gardner, “Framer of Mind” adlı kitabında “Çoklu Zeka Kuramı”nı (Multiple Intelligences) ortaya atınca, IQ testlerinin tahtı fena biçimde sallandı.

Harward-Gardner
Gardner’e göre zeka, problem çözmenin yanında, en az bir kültürde kabul gören, değerli sayılan bir ürün ortaya koyabilmektir. Çoklu Zeka Kuramına göre, bireyde sekiz zekâ boyutu vardır ve bu zeka boyutları birbirlerinden bağımsız oldukları için ayrı ayrı kullanılıp geliştirilebilir. Her insanda bu zeka türleri belli ölçülerde bulunur fakat, zekâ türlerinin insanlardaki dağılımı farklılık gösterir. Örneğin, kimi insanda İçsel Zekâ öne çıkarken, bir başkasında Sosyal Zekâ önde olabilir. Örneğin, Bedensel Zekâya sahip iki kişiden biri cerrah olurken bir diğeri koşucu olabilir. Bunun için kişilerin kullandığı zekâ alanlarını keşfetmek gerekir.
Çoklu Zeka Kuramı’nın temelinde, biyolojik ve kültürel boyutlar yer almaktadır. Zekânın oluşumunda ve gelişiminde:
Kaynaklara ulaşım şansı (Örneğin aile fakirse ve keman, piyano gibi müzikal zekayı geliştirecek enstrümanlar olmadığından bu zekanın güçlenmesi zorlaşabilir.),
Kültürel etkenler (Okulda matematik ve fene dayalı programlar varsa ve bunlar önemseniyorsa, mantık, matematik zekası gelişir.),
Coğrafi etkenler (Köyde yetişmiş bir çocuk, apartmanda büyümüş bir çocuğa oranla, bedensel ve doğacı zekalarını daha çok geliştirebilir.),
Ailesel etkenler (Ressam olmak isteyen bir çocuğun ailesi onun avukat olmasını istiyorsa dil zekası desteklenecektir.)
Durumsal etkenler (Kalabalık bir ailede büyümüş ve kalabalık bir ailede yaşayan bireyler doğalarında sosyallik olmadıkça, kendilerini geliştirmek için daha az zamana sahip olurlar.) etkilidir.
Gardner’e göre zekânın özellikleri: Sekiz zekâ boyutu vardır, zekânın belirli bir ölçütü yoktur, her insan kendine göre bu zekâ boyutlarını kullanır ve zekâ boyutları farklı alanlar gibi görünsede zekâ bir bütündür.

8 Tip Zekâ Tanımı ve Geliştirme Yolları

1) Sözel-Dilsel Zekâ
Sözel ifadelerde başarılı olan bireylerin olduğu alandır. Bu tür zekaya sahip olan kişiler; sözlü iletişimden hoşlanırlar. Konuşarak kişileri ikna etme kabiliyetleri vardır. Avukatlık, öğretmenlik gibi meslekler bu alanda yer alır.
Sözel Dilsel zekâyı geliştirmek için: Hoşlandığınız bir hikayeyi okuyun ve hikayenin sonunu kendiniz getirin. Başkalarının fikirlerini dinleyin ve onlarla bir tartışmaya girin. Her gün, yeni ve ilginç bir kelimenin anlamını öğrenin ve onu kullanmaya çalışın. Sizi en çok ilgilendiren ve heyecanlandıran bir konuda, bir söylev verin. Bir dergiye abone olun ya da günlük olaylarla ilgili izlenimlerinizi bir günlüğe yazın.

2) Mantıksal-Matematiksel Zekâ
Mantık kurallarını iyi kullanma, sınıflama, soyut ilişkiler kurma becerilerinde olanların bulunduğu zeka alanıdır. Bu tür zekaya sahip olan kişiler; soyut kavramsal matematik zekadüşünme,matematiksel işlemlerde başarı, sebep sonuç ilişkilerini kolayca anlama, bilgiler arasındaki bağı anlama, hipotezler kurmada başarılıdırlar. Bilim adamları, matematikçiler, muhasebeciler bu zeka alanındadır.
Matematiksel-Mantıksal zekâyı geliştirmek için: Hobinizin 4 ana noktasını belirleyin ve bu ana noktaların her biri altında 4 alt başlık ve bu alt başlıkların her birinin altında da 4 alt nokta daha oluşturun. İki nesneyi kıyaslama ve karşılaştırma yoluyla çözümsel düşünme egzersizleri yapın. Örneğin bir daktilo ve bilgisayarın kendine özgü 4 özelliğini ve sonra da bu iki nesnenin ortak 4 özelliğini bulun. Genelde saçma olduğu düşünülen bazı konularda; gerekçeleri ile ikna edici bir açıklama yapın. Örneğin; futbolu basketbol topuyla oymamanın yararları, vb. “Bilimsel yöntem” kullanımı gerektiren bir projede yer alın. Eğer bir aşçı değilseniz yemek yapmaya, tarifin en başından başlayın.

3) Görsel-Uzamsal Zekâ

Zihinde olayları, nesneleri görselleştirebilme ve tasarlayabilmede başarılı olunan zeka alanıdır. Bu tür zekaya sahip olan kişiler; üç boyutlu düşünebilirler. Bulmaca çözmekten hoşlanırlar. Resim ve sanat etkinliklerinden zevk alırlar, harita ve tabloları kolayca okuyabilirler. Nesneleri hayal etmede başarılıdırlar. Görsel ayrıntılara dikkat ederler. Mimarlık, mühendislik gibi meslekler bu alanda yer alırlar.
Görsel/Uzamsal zekâyı geliştirmek için: Fikir veya düşüncelerinizi ifade etmek için “estetik araçlar” la (boya, kil, renkli ve keçeli kalemler gibi) çalışın. Örneğin 21. yüzyılın neye benzeyeceği hakkındaki düşüncelerinizi bu araçlarla anlatın. Bilerek düş kurun; örneğin hayaliniz, ideal bir tatil yeri ve oranın olabildiğince görsel detaylarıyla ilgili olmalıdır.
gorsel-zeka
4) Bedensel-Kinestetik Zekâ

Bedensel hareketlerde iyi olan bireylerin sahip olduğu zeka alanıdır. Bu tür zekaya sahip olan kişiler; bedenlerinin farkındadırla. Sportif hareketlerde başarı gösterirler. Duygularını vücut dilleriyle anlatabilirler. Tiyatro,drama, spor gibi etkinliklerden hoşlanırlar.
Bedensel-Kinestetik zekâyı geliştirmek için: Dramatik bir oyunda görev alın, bir fikir, düşünce veya duyguyla ilgili bir rol yapın. Güncel olayları ya da modern buluşları inceleyerek mimiklerle anlatın (sessiz film oynamak gibi). Fiziksel etkinlik ve fazla hareket gerektiren, yarışma olmayan bir oyun oynayın, örneğin, düşündüklerini el, kol hareketleriyle: ifade eden bir gurup içindeki insanların isimlerini öğrenin. Halk dansı, koşma, yüzme ve yürüme gibi fiziksel aktivitelere katılın.

5) Müziksel-Ritmik Zekâmuzik-zekasi
Seslere karşı duyarlılığı yüksek olan bireylerin bulunduğu zeka alanıdır. Bu tür zekaya sahip olan kişiler; ses tonlarını tanır, ses farklılıklarını ayırt etme,şarkıların melodilerini hatırlamada başarılıdırlar. Ritim tutma, şarkı söyleme, mırıldanma, beste yapma gibi etkinliklerden hoşlanırlar. Müzisyenler bu alanda yer alır.
Müziksel-Ritmik zekâyı geliştirmek için: Ruh halinizi düzeltecek farklı türde müzikler dinleyin; örneğin, stresli bir durumda ya da sınav gibi korku yaratan durumlar öncesinde gevşemek için, enstrümantal müzik çalın. Duygularınızı anlatmak için duşta bile şarkı söyleyin. Güncel bir melodi kullanın ve ailenizle ilgili basit bir şarkı besteleyin. Mırıldanarak, kafanızın içinde değişik titreşimler oluşturun; Örneğin, her seferinde ünlü harflerden birini değişik yükseklikte ve kalınlıkta kullanın.

6) Sosyal-Kişiler Arası Zekâ
Sosyal becerile gelişkin kişiler bu zeka alanındadır. Bu kişiler için sosyal ortamlarda bulunmak zevktir. İletişimde başarılıdırlar. Bu tür zekaya sahip kişiler empati kurmada,ikna etme kabiliyetinde, paylaşma ve yardım etmede başarılıdırlar. Politikacı ve din adamları bu zeka alanındadır.
Kişiler arası zekâyı geliştirmek için: Başarıyla tamamlanması gereken bir proje için farklı görevdeki güvenilir insanlarla bir araya gelin (takım aktivitesi ya da komite çalışması gibi). Bir başkasını derinden ve olduğu gibi dinleme çalışması yapın.
Konuşan birini dinlerken genellikle “aklı kurcalayan” düşüncelere engel olun ve sadece bir noktaya, “onların ne dediğine dikkat edin. Bir kimsenin mimiklerinden, sözsüz ipuçlarından onun ne düşündüğünü tahmin etmeye çalışın ve daha sonra tahmininizin doğruluğunu kontrol edin. Herhangi biriyle konuşmadan iletişim kurmak için farklı yollar bulun. Örneğin yüz ifadeleriyle, vücut şekilleriyle, jestlerle ve seslerle.

7) İçsel Zekâ
Kendi başlarına karar verirler.Kendi yeteneklerinin farkındadırlar.Özsaygıları yüksektir.Eleştirilmekten çekinmezler.Yalnız yaşamaktan hoşlanırlar.Bireysel projeler geliştirmekte başarılıdırlar.
İçsel zekâyı geliştirmek için: Rutin bir aktivite sırasında yoğun dikkat göstermeye çalışın. Bu, olup biten her şeyin farkında olmaktır. Örneğin düşünceler, duygular, hareket değişiklikleri ve ruhsal durumlar. Eğer tarafsız olabiliyorsanız, dışarıdan bir gözlemci gibi duygu, düşünce ruh halinizi izlemeye çalışın.
Belirsiz durumları, bilinen örneklere uydurmaya çalışın. Örneğin ‘”kızgınlık durumu”, “şakacılık durumu”, “korku durumu'”. Problem çözme stratejileri ve çözümsel düşünme süreci gibi durumlardaki çeşitli düşünme stratejilerinde taraflısı olun.
“Ben kimim” sorusuna 25 kelimeyle ya da daha kısa bir cevap yazın.
Sizi tatmin edene kadar üzerinde çalışmaya devam edin. Bir hafta süreyle her gün yeniden gözden geçirin ve gerekli olduğunu düşündüğünüz düzeltmeleri yapın.

8) Doğacı Zekâ
doga-zekasi
Doğal ortamları seven açık havada bulunmaktan zevk alan bireylerin başarılı olduğu zeka alanıdır. Bu tür zeka sahip kişiler;doğa olaylarına meraklıdırlar.Bitki ve hayvanlara ilgilidirler,bahçıvanlar bu zeka alanına sahip kişilerdir.
Doğacı zekâyı geliştirmek için: Tanımadığınız bir yere gidin, hayvanların hangi kategorilerde gurplandığını inceleyin. Kendi evinizde bitkiler yetiştirmeye başlayın. Doğa yürüyüşlerine çıkın.

Hadi artık seçin birini ve başlayın.!

 

Yazı: Uğur Özdemir