Mükemmelliğin Hastalıklı Halleri “Whiplash”

Churchill ülkesinin II. Dünya Savaşı’na girdiğini açıkladığı konuşmasında İngilizlere şöyle seslenmişti;

“Size sadece kan, zahmet, gözyaşı, ter vaat ediyorum”

Üzerine kalem oynatacağım film Whiplash ise bize kan, zahmet ve gözyaşının yanında içerdiği kaliteli müzik, sağlam sinema diliyle dört başı mamur whiplash3bir seyirlik vadediyor.
Genç yönetmen Damien Chazelle’in, ikinci uzun metraj filmi Whiplash. Bu film aslında yola kısa metraj olarak çıkmış. Yönetmen 2013 yılında projesine kaynak bulabilmek için filmini aynı oyuncularla kısa metraj olarak çekip Sundace Bağımsız Film Festivali’ne katılıyor. Burada ilgi gören film yönetmenin aradığı yapımcıyı da bulmasını sağlıyor. Böylece Miles Teller ve J.K.Simmons hem kısa metraj da hem uzun metraj başrolleri üstlendiği film ortaya çıkıyor.

Yönetmenin ilk filminde de, Whiplash’te de hatta bu filmden sonra hayata geçirmeyi planladığı projesi La La Land’da da ana tema müzik. Bu tabiî ki tesadüfi değil. Damien Chazelle aslında bize en iyi bildiği dünyayı anlatmayı tercih ediyor çünkü yönetmenin geçmişinde de ciddi bir müzik eğitimi saklı. “Mükemmel” caz davulcusu olmayı hayal eden Chazelle, bunu başaramayacağını anladığında müzik eğitimini sonlandırıyor ama oradan Whiplash’e kaynaklık eden tecrübeler ile ayrılıyor. Bu sebeple Whiplash yönetmen açısından da yarı otobiyografik bir öykü olma özelliğini taşıyor.

Yönetmen, kendi geçmişinden yola çıkarak anlattığı hikâyede, ülkenin önemli müzik okullarından birine kabul edilen ve “mükemmel” bir caz davulcusu olma hayaliyle yanıp tutuşan Andrew Neyman (Miles Teller) ile kendi Jo Jones’unu ya da Buddy Rich’ini yetiştirmeyi kafasına koymuş sert, otoriter ve tavizsiz müzik öğretmeni Terrence Fletcher (J. K. Simmons) arasındaki hastalıklı ilişki üzerinden birçok derin mevzu hakkında esaslı sorular soruyor.

Mükemmelliğin Hastalıklı Halleri

“Bir insanı etkilemek istiyorsanız onunla konuşmaktan fazlasını yapmanız gerekir; onu biçimlendirmeniz gerekir, öyle bir biçimlendirmelisiniz ki, istemesini istediğiniz şeyler dışında hiçbir şey isteyemesin.” J.G.Fichte

Ritmi giderek artan bir trampet solosuyla açılan sahnede izleyici, Andrew ile Fletcher’ın tanışmasına şahit olurken bir taraftan da film boyunca göreceği takıntılı ve hiyerarşik ilişkinin ilk donesine de tanık oluyor. Yönetmen ilk sahnedeki cömert tavrıyla izleyicisine filmin gidişatı hakkında her şeyi söylüyor. Solonun artan temposu gibi adım adım artacak bir gerilime eşlik eden tehlikeli bir öğretmen-öğrenci ilişkisiyle baş başa bırakıyor izleyicisini. Aslında filmin başarısı biraz da burada saklı: Kulağa çok tanıdık gelen bir hikâyeyi, film içine yayılan gerilim ve sorduğu sorulara karakterlerin diyalogları üstünden verdiği cevaplarla güçlü bir anlatıya dönüştürüyor.
whiplash2
Andrew ve Fletcher arasındaki ilişki aslında sinema perdesinin çok da uzak olduğu bir ilişki değil. Özellikle Fletcher karakteri izleyenlere Full Metal Jacket’in efsanevi karateri Çavuş Hartman’ı hatırlatacaktır. Hartman emrindeki askerlerin iradelerini ezip onları itaate zorladığı gibi Fletcher da grubundaki öğrencilere benzer yöntemler uyguluyor. Fakat bunu yapmadan önce öğrencilerini iyice tanıyor. Onlar hakkında bilgi topluyor hatta biraz yakınlık göstererek ona güven duymalarını bile sağlıyor. Tüm bunları yaptıktan sonra psikolojik ve fiziksel şiddet uygulayarak öğrencilerinin kişiliğini paramparça ediyor. Sonra elinde kalan istediği mükemmeliyete ulaşıncaya kadar onunla kedinin fare ile oynadığı gibi oynuyor. Tabi bu oyunun süresi elindeki öğrencinin bunlara dayanma gücüne de bağlı aslında. Andrew bu açıdan Fletcher’ın en dayanıklı oyuncağı olarak karşımızda duruyor.

Yönetmen, Andrew‘in bu hastalıklı ilişkiyi sürdürmesinin sebeplerini de kısa ama derinlikli sahnelerle izleyicisine aktarıyor. Babasının da olduğu bir masada kuzenleri ve diğer aile bireyleriyle yaşadığı tartışma ve hemen bunun öncesinde Andrew’e masadakilerin yaklaşımı, genç davulcunun Fletcher ile ilişkisini neden sürdürdüğünün de sebebini gösteriyor bize. Chazelle, Andrew’in kız arkadaşı Nicole arasında yaşananları, Andrew-Fletcher ilişkisinin daha iyi anlamamız için bizimle paylaşıyor. Andrew, Fletcher’ın grubuna katılmadan önce konuşmak bir tarafa yüzüne bile bakmaya cesaret edemediği Nicole’ü, gruba dahil olduktan sonra kariyeri için bir “engel” olarak görüp hayatından çıkarıveriyor. Aslında Fletcher’ın Andrew’e kırıntılar halinde verdiği başarı hissi ve onay Andrew’in hayatındaki diğer insanlardan bir çırpıda vazgeçmesinin en önemli kaynağı oluyor.

Zor Sorular
whiplash4
Andrew –Fletcher ilişkisinden yola çıkarak “Sanatta ‘iyi’ gerçekten de ‘mükemmel’in düşmanı mıdır? ‘Vasat’ ya da ‘iyi’ olmaktansa pes etmek mi gerekir? Mükemmel olamayan sanatçının sanatsal çabalarının hiçbir kıymeti yok mudur? Tüm bunların ötesinde, söz konusu sanatsal mükemmeliyetin sağlanabilmesi adına yapılacak fedakârlıkların bir sınır var mıdır?” gibi soruları bizim kucağımıza bırakırken kendi cevaplarını film içinde verdi yönetmen. Mutlaka her eğitimci bu filmi izlerken bu soruları soracak ve dünyanın bir yerinde bu yöntemleri hala uygulayan, bunu da “başarı” gibi ya da “mükemmellik” gibi kavramlara ulaşmak adına yaptığını söyleyen Mr.Fletcher’lar olduğunu bilecek. Yönetmen de bunun bilinciyle hikayenin finalini sertliğinden taviz vermeden kusursuz bir şekilde yaptı. Chazelle, son sahneyle başarı hikâyelerini ve buna giden yolu tamamen kutsamadığı gibi bu durumun çekicililiği de inkâr etmedi. Tüm bunları söylerken başarı ve mükemmellik adına Andrew gibi öğrencilerin maruz kaldıkları ya da bırakıldıkları çileyi ise olanca çıplaklığı ile aktardı.

Yazı: Sezer Demir