Cirit

Atlı cirit 7 atlıdan oluşan iki takımın 35 dakikalık 2 devreden toplam 70 dakika oynadığı bir spordur. 100 cm. uzunluğunda, 3 cm çapında, diğer uca doğru 2 cm. çapına kadar incelenen, kurutulmuş meşe veya soyulmuş hurma ağacından yapılmış düz ve ucu küt bir değnek “cirit” ile oynanır. Oyun alanı eni 30-50 metre, boyu 90-160 metreler arasında olan, görülebilecek şekilde 15 cm. genişliğinde beyaz çizgilerle belirlenen düz alandır.
cirit-erzincanOyun alayının her iki başında takım atlarının dizi halinde durduğu ve 6 metre derinliğinde alana “alay durağı” denir. Alay durağı ile atış alanı arasında kalan 7 metre eninde ve düz çizgi ile belirlenen alan “yasak alanı” oluşturur. Yasak alandan orta çizgiye doğru 10 metrelik alanda atış yapılır. Bu alan kesik çizgilerle belirlenir. Ciritçi bu alanın içerisinde herhangi bir hedefe ciritini atar. Alaya hücum eden sporcu bu alana girip cirit atma mecburiyetindedir.
Bu sporda kullanılan atlar dört-bes yaslarında eğitilmeye başlanır ve binicisinin yaptığı çeşitli hareketlere uyum sağlayıp, iç güdüsü ile sahibinin istediği hareketi yapacak şekilde yetiştirilir. Orta boylu Arap, Türkmen atları tercih edilir.

  • Cirit Sporunda puan alınan ve puan kaybettiren hareketler;
    *Alay durağında ve oyun esnasında isabetli her türlü cirit vurmaya +6 puan
    *Rakibi kesme, yakalayıp bağışlama, at üzerinde eğer boşaltma +3 puan
    *Atılan cirit sopasını oyun alanında tutmak +3 puan
    *Atılan cirit sopasını alay durağında tutmak +1 puan
    *5 metreden yakın mesafede ve yasak sahada rakibe cirit atmak -3 puan
    *Atini ve cirit sopasını rakip atlıya kasten vurmak -3 puan
    *Atış sahası dışından ve yasak alandan atış -1 puan
    *Cirit atma hakkini 45 sn. içinde kullanmama -1 puan
    *Erken ve çift çıkış, yan çizgi ihlali, izinsiz attan inme -1 puan
    *Attan düşme, karsı alaya kasten dalma -3 puan
    *İkinci kez attan düşme -6 puan
    *Yasak sahada üç veya daha fazla oyuncu bulundurma -1 puan
    *Hamle hakki doğan sporcunun yan çizgiden oyuna girmesi -1 puan
    *Ciritini atış alanında düşürmek, ikiden fazla cirit bulundurmak -1 puan


CİRİT SPORUNUN TARİHTEKİ YERİ
cirit-oyunu
Tarihin eski çağlarında insan topluluklarının ulaşım ve savaş araçlarından olan atlar, günün şartlarına göre eğitilmiş savaşlar at ile yapılmış, barış zamanlarında da spor ve eğlence aracı olmuştur. Cirit, diğer adı ile Çavgan; Türklerin yüzyıllardan beri oynadıkları insanla aklın bütünleştiği, eski savaş kurallarının uygulandığı çok yönlü bir spordur. Orta Asya’da yasayan Türkler, barış zamanlarında at ve askerlerini zinde ve kuvvetli tutabilmek, insanları ruhsal ve fiziksel olarak eğitmek amacıyla atla cirit oynamışlardır. Atlı ciritte hiç bir spor müsabakasında bulunmayan rakibi bağışlama şeklinde bir davranış vardır. Bu yönüyle spor ve erdemin birlikte anıldığı asil bir yapıya sahiptir.

19. yüzyılda Osmanlı ülkesi ve sarayının en büyük tören ve gösteri oyunu olmuştur. Osmanlı padişahları yaptırdıkları her sarayın içinde veya yanında mutlaka cirit oynamaya elverişli spor alanları yaptırmışlardır. II.Mahmut 1816’da cirit oyununda cirit isabet eden bir oyuncunun ölmesi nedeniyle üzülüp 1826’da oyunu bir süre yasaklamıştır.
Cirit Oyunu 17. yüzyılda Fransa’da, Almanya’da, İran, Afganistan ve Türkistan Türkleri ile Asya yörelerinde de cirit sporu yapılmıştır. Bugün Anadolu’da pek çok ilimizde ilgiyle izlenen ve oynanan mertlik, sportmenlik ve tarihin bir arada bulunduğu milli ata sporumuzdur.

CİRİT SPORUNUN OYNANIŞI
cirit-nasil-oynanir
Cirit Oyunu’nda iki takım bulunur. Bu takımlar karşılıklı olarak alanın en gerisinde aralarında 100 m bırakarak karşılıklı dizilirler. Ciritçiler bölgesel giyimleriyle atlarına binerler. Sağ ellerine atacakları ilk ciriti, diğer ellerine de yedek ve kamçı alırlar.

Hakem oyuna başlama işaretini verir. Bu takımdaki atlılardan biri atını sürerek karşı dizinin önüne 30-40 metre kadar yaklaşır, karşıdakilerden birinin adını seslenir bundan sonra oyun başlamış olur. Alay durağındaki rakip takım oyuncularından birine sağ elindeki ciriti savurur, sonra geri döner, atını kendi dizisine doğru sürer. Karşı tarafın oyuncusu hızla onu takip eder, elindeki ciriti geri dönüp kaçan karşı taraf elemanına fırlatır. Bu kez ilk oyuncunun çıktığı sıradan diğer bir ciritçi onu karşılar. İkinci diziden çıkan, sırasındaki yerini almak için süratle yerine dönmeye çalışır. Bu defa rakibi onu kovalar ve ciritini atar. Rakibine cirit vuran veya vurma pozisyonuna girerek ciritini atmayıp bağışlayan, rakip oyuncunun attığı ciriti tutan sporcuya puan verilir.cirit
Ciritin ata isabet etmesi halinde ciriti atan oyuncu oyun dışı kalır bu yüzden atlılar kendilerine atılan ciritten kurtulmak için at üzerinde çeşitli taktikler (eğer boşaltma) uygularlar. Bütün oyuncuların ellerindeki ciriti atmalarından sonra en fazla puan alan galip takım ilan edilir. Günümüzde cirit modernize olmuş ve artık resmi bir spor dalı haline gelmiştir.

Cirit sporunda binici ve atların görünümleri, toplumun geleneklerini yansıtan estetik değer taşır. Cirit spor ve rekreasyon amacı ile, hem aktif olarak spora katılanlara hem de izleyicilere serbest zamanlarını kültürümüze ait etkinliklerle geçirme fırsatı verir.
Cirit sporunun açık mekanda doğayla birlikte olma, bulunduğu yöreyi ve geleneklerini keşfetme ve sosyal birlikteliği sağlama gibi özellikleri planlı mekansal organizasyonlarla öne çıkarılmalıdır. Bu bağlamda kent içi ve kırsal alanlarda cirit sporu için alanlar planlanmalı ve bu sporun rekreasyon amacı ile günümüzde yeniden yaygınlaştırılması için etkinliler düzenlenmelidir.
Cirit sporu milli kültürümüzün bir parçası olan çeviklik, ustalık, beceri, zeka, yiğitlik, bağışlama gibi erdemlerini yansıtır. Kültürümüze ve kimliğimize dair özellikleriyle uluslar arası düzeyde fark edilebileceğimiz, yapılması için herhangi bir mevsim veya zaman kısıtlaması olmayan bir spordur. Ülkemizde özellikle gençleri bu spora teşvik edip yetişmeleri için atlı cirit öğretim kursları düzenlenmeli ve oyun ortamları hazırlanmalıdır.
atli-cirit
Atlı cirit oyunu Osmanlı Sarayında en çok sevilip oynanan spor olmuş, padişahlar bu oyunu yabancı elçilere göstermekten gurur duymuştur. Bu amaçla ülkemizde uluslararası düzeyde katılımları içeren müsabaka ve turnuvalar düzenlenmeli, spor turizminde cirite de yer verilmeli, ciritin etkin olarak oynandığı bölgelere yöresel festivallerde, kurtuluş günlerinde ve etkinliklerde bu spor aktivitesine yer verilmelidir.

Yazı: NURHAN KOÇAN